"Алтарганын" наада үндэр хэмжээндэ угтахын тула

Буряад арадаймнай эгээл дуратай найрай Сурхарбаанда олон айлшад Улаан-Үдэдэ бууба.

Тусхайлбал, Забайкалиин хизаарай, Эрхүү можын, Хитадай Үбэр Монголой тойрогой болон Монголой хүтэлбэрилэгшэд уригдаһан байна. 2016 ондо Улаан-Үдэдэ эмхидхэгдэхэ Бүгэдэ буря ад угсаатанай «Алтаргана» нааданда бэлэдхэлгын суглаанда тэдэ байба. Тус хэмжээ ябуулгада Буряад Республикын Толгойлогшо Вячеслав Наговицын хабаадалсаа.

— «Алтарганын» эхилтэр нэгэ жэл үлэбэшье, бидэ ажал ябуулжа эхилэн хэйбди. Яагаад найр наадаяа эмхид хэхэ тухай ниитын хэлсээн болоо, аха захатантаяа сугларжа хөөрэлдөөбди, — гэжэ Вячеслав Наговицын хэлээ.

Буряад Республикын Толгойлог шын һанамжаар, найр наадан бүхы сугларагшадта, илангаяа хабаадаг шадта, харагшадта, үри хүүгэдтэ баяртай оршон байдал тогтоогдохо ёһотой.

Суглаанай үедэ нэн түрүүн «Ал тарганын» үнгэргэгдэхэ саг хэлсэг дээ. Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй дарга Владимир Булдаевай хэлэһээр, июлиин 1−3 үдэрнүүдтэ на адан болохоор хараалагдана. Эдэ үдэрнүүдые үшөө нэгэ долоон хоного ор хойшолуулхые Эрхүү можын соёлой министрэй уялгануудые даагша Вик тор Барышников гуйһан байна. «Бидэ бүхы хэмжээ ябуулгануудта хабаадаха һанаатайбди. Харин эдэ үдэрнүүдтэ манай можын бүгэдэ арадай һайндэр болодог юм», — гэжэ Виталий Барыш ников мэдүүлээ.

Буряад Республикын соёлой ми нистр Тимур Цыбиковэй хэлэһээр, хүгжэм соёлой талаар 14 мүрысөөн түсэблэгдэнэ. «Хэдэн жэл соо хабаадалсаһан „Алтарганын“ наада нуудые шэнжэлээбди. Хараад үзэхэдэ, нэгэшье найр хэрэлдээ шууяагүйгөөр болоногүй. Ехэнхидээ түрүү, шангай һуури эзэлэгшэдэй хажуугаар гомдол үзэгдэнэ. Тиимэһээ бидэ адли гур бан түрүү һууринуудые табиха гэһэн түсэбтэйбди», — гээд Тимур Цыбиков тэмдэглээ.

Ниислэл Улаан-Үдэ хотын бүхы те атрнуудай тайзанууд, номой сангууд, музейнүүд «Алтарганада» хабаадаг шадые угтан абаха. Тимур Цыбико вэй хэлэһээр, мэдээжэ буряад уран зураашад, тэрэ тоодо Даша Намдаков, Зорикто Доржиев болон бусад өөрын бүтээлнүүдэй үзэсхэлэн табихаар бэ лэн байна. Баһа харагшад ганса нюдөө баясуулаад, шэхээ хужарлуулаад ябаха бэшэ, мүн өөһэдөө «Алтарганада» ха баадаха аргатай. Элдэб талмайнуудта тэдэниие гэзэгэ гүрэжэ, ташуур хэжэ, буряад эдеэ хоол бэлдүүлжэ һургаха хүнүүд олоор байха.

Соведүүдэй талмай дээрэ аргагүй ехэ томо концерт-наадан эмхидхэг дэхэ. Тэндэ буряад, ород, хитад болон монгол эстрадын, соёлой түрүү ар тистнууд хабаадаха гээд мэдүүлэе.

Улаан-Үдын номой сангууд соо уран зохёолшодтой уулзалганууд, шэнэ номтой танилсалганууд эмхид хэгдэхэ. Анха түрүүшынхиеэ номуудай мүрысөөн болохо гээд эмхидхэгшэд мэдүүлнэ. 2014 онһоо 2016 оной ию ниин 1 болотор хэблэгдэһэн номууд табигдаха. «Буряад хэлэн дээрэ эр хим ном» болон «Бусад хэлэн дээрэ буряадууд болон буряад соёл тухай эрхим ном» гэһэн хоёр номинацяар элирүүлэгдэхэ.

Баримтата болон уран һайханай кино олоор «Алтарганын» үедэ ха руулагдаха. Тэдэнэй дунда тусхай мүрысөөн болохо юм. Тус хэмжээ ябу улга томо кинофестиваль боложошье магадгүй, юуб гэхэдэ, түрүү һуури эзэлэгшэд, найруулагшад, артистнууд улаан хибэсэй зүргы дээгүүр алхалан ябаха арга боломжодо хүртэхэ.

Эстрадна дуунай болон гоо баса гадай «Дангина» гэһэн мүрысөөнүүд асари томо Физкультурно-спор тивна танхим соо болохо юм. Анхан түрүүшынхиеэ буряад эстрадна дуу най мүрысөөн наһанай хоёр бүлэгтэ хубаагдаха — 7−17 болон 17 наһанһаа дээшэ.

Арадай дархашуулай уран бүтээлнүүдэй үзэсхэлэнэй мүрысөөн түрүүшынхиеэ табан шатаар боло хо байна. Модо отолжо, һиилэжэ, мүн үйһөөр бүтээһэн уран зүйлнүүд, түмэр дабтажа, шудхажа, һиилэжэ бүтээһэн уран зүйлнүүд, зөөлэн эдээр бүтээһэн уран зүйлнүүд (булгайр, арһан, һэеы, адуунай һүүл, дэлһэн, бүд), буряад зураг, угсаатанай түхэл шэнжэтэй га рай бэлэгүүд гэһэн табан номинаци да уран гартайшуул элирүүлэгдэхэ. Урда жэлнүүдэй «Алтарганануудта» эдэ бүгэдэ хамтаруулагдаһан байна.

Спортын зургаан зүйлөөр мүрысөөнүүд болохоор хараалагдана. Заншалта болоһон мори урилдаанда, бүхэ барилдаанда, һур харбалгада, ша тарта үшөө хоёр зүйл нэмээгдэнэ — һээр шаалган болон шагай наадан. Бүхы мүрысөөнүүд республиканска стадион дээрэ болохо. Ганса мори урилдаан ха ана болохоб гэжэ мэдэгдэнэгүй. Буря ад Республикын Толгойлогшо Вячес лав Наговицын намар болотор мори урилдаанай талмай олохо тухай дааба ри үгэбэ. «Намартаа бюджет табигда на. Тиимэһээ тэндэ орохын тула бидэ хэзээ, хаана, юун болохоб гэжэ мэдээд байха ёһотойбди. Тиигээ һаа, бидэ ха ана заһабарилха, шэнээр талмай бари хаяа мүнгэ һомолхо аргатайбди», — гээд Вячеслав Наговицын хэлээ.