БАЯНДУН СОМОНДО БОЛОҺОН НААДАН

Интернет гээшые шудалаад, ойлгодог болоод, хэрэглэжэ эхилһэнһээм хойшо жэл шахуу саг үнгэрбэ. Хаанашье хүрэтэр хэнтэйшье танил болоод, скайп гэдэг хии юумээр бэе бэеэ хараад хөөрэлдэхэ, һонирхоһон мэдээсэлээ агшан зуура соо абаад уншаха аргатай, ямаршье жэгтэй һонин сагта ажаһууна гээшэбибди гэжэ би гайхажа барадаггүйб. Фэйсбук сайт дээрэ ямар ехэ мэдээсэл байдаг гээшэб: буряад-монгол дуунууд, шүлэгүүд, видеодамжуулганууд, түүхэ, домог, суута хүнүүдэй намтар, үхибүүдтэ зорюулагдаһан бэшэлгэнүүд, хоморой шухаг номууд, угай бэшэгүүд, юушье олоод һонирхохо арга боломжотойт. Иимэ toonto. mn сайт байдаг юм гэжэ олониитэдэ мэдүүлхэ, дамжуулха хэрэгтэй. Би энэ сайтын мэдээсэлһээ олон юумэ мэдэхэ болооб. Саг сахилгаан түргөөр урагшаа дабхина, энэ сагай эрилтэһээ алхамшье хожомдонгүй, үрдилдэн, һонирхолоо алдангүй ябаха ёһотойбди.

Энэ toonto. mn сайт дээрэ 2012 оной майн 26-да Дорнод аймагай Баяндун сомондо Бага «Алтаргана» — «Минии тоонто» гэһэн һайндэр болоно гэжэ дуулаад, яагаад ошохо аргатай гээшэбиб, туһалыт гэжэ сайт руу һурагшалжа бэшэхэдэмни, «Амин тоонто» түрэ бусын байгуулгын залуушуул Эрдэнитуяа, Батбэлиг, Жамьян гэгшэд «Бидэ танда туһалхабди» гэжэ бэшэхэдэнь, зориһоор зорёод, эдэ гурбан залуу нүхэдөөрөө, Ринчинэй Чойномой «Буряад» гэжэ шүлэг сээжээр хөөрэдэг Сэнгэл гэдэг жолоошонтой майн 25-ай үдэр Улаан-Баатарһаа Баяндун тээшэ замда гарабабди. Уран-Дүшэ тайлгата уулатай Норволинда үүрэй сайхые угтаабди, суута яруу найрагша Ринчинэй Чойномой нютаг Батноровто һүнэй, эдеэнэй дээжэ, архиин дээжэ үргэжэ, һайхан Улза голой арюун уһые амасаад, саашаа Баянуул хүрөөд, 700 модоной зам гаталжа, Баяндун сомон хүрэбэбди. «Минии тоонто» наадамда Баянуул, Дашбалбар, Сагаан обоо, Баяндун, Шулуун хороот нютагуудһаа арадай абьяастан сугларжа нааданай нээлтэ эхилбэ. Үбгэд хүгшэд, хүбүүд басагад, жаахан үхибүүд булта буряад тэрлигүүдээ үмдэнхэй, басагадай мүнгэн зүүдхэлнүүд, хүбүүдэй хутагын мүнгэн үлгүүрнүүд жэгтэй гоёор ханхинаха юм.

Нааданай нээлтэ ехэл гоёор болобо. Хориин арбан нэгэн эсэгын тугуудые дээрэ үргэнхэй шиираг шамбай хүбүүдэй жагсаалда түрүүлэн алхалалдахадань, нюдэндэ уринаар харагдана. Нээлтые ударидагшад жэнхэни буряад хэлэн дээрэ отогуудай хүхүүрэй нэрэнүүдые, ураануудые, хэд жагсаалда ябанаб, хэн үгэ хэлэнэб, хэн дуу даланаб гэжэ тодо ойлгосотойгоор хэлэнэ. Дорнод аймагай Иргэдын хуралай дарга Хүрэлбаатар гуай, хүршэ хүбөө һуудаг Агын тойрогой гулваа Согто Бальжинимаевич Мажиев, Буряадай соёл уламжалые хүгжүүлхэ сангай юрэнхылэгшэ Бэлигсайхан гуай гэгшэд нааданда сугларһан арад зониие «Минии тоонто-2012» һайндэрөөр амаршалба.

Соёлой байшан соо һайндэр үргэлжэлбэ. «Мэндэшэлгэ», «Буряад арадай дуун», «Үльгэр, магтаал», «Үндэһэн хубсаһан» «Буряад шүлэг» гээд мүрысөөнүүд" болобо. Нютаг нютагһаа ерэһэн бүхы бүлгэмүүд абьяас бэлигээ харуулба. Хэн хэниинь илгахын аргагүй һайн бэлэдхэлтэй байба. Гоёор дуу дуулана, ёохор хатарна. Арадай дуун мүрысөөндэ Дашбалбар сомонойхид Баяржаргалын Анухан «Наян наваа», Батажабай Мүнхэтулга «Наһыень яажа һурахаб», Гомбожабай Цыренжаб «Хууяа шэлэ», Сагаан-Обоогой Түмэрын Одон «Бүреэ», Чимитжабын Хүбүүн «Худариин сагаан шулуун» гэжэ дуунуудые шадамар бэрхээр, гоёор дуулажа, хүн зоной альга ташалганда хүртэбэ.

«Буряад хубсаһан» мүрысөөндэ гуша, дүшэн жэлэй саана эжынгээ басаганай заһал гэжэ оёһон дэгэлнүүдые харуулба. Буряад хэлбэреэр мүнөө сагта оёгдоһон дэгэл байгаагүй. Харин олон жэлэй саада тээ нагаса эжынгээ оёһон дэгэлнүүдые иимэ нягта наринаар хадагалжа ябаһаниинь гайхахаар байгаа. Баянуулын харьяатан Ням гуай, Улаан-Баатар хотоһоо тоонто Бандундаа ерэһэн 77-ой Намсарайн Ешинхорло абгай, Намсарайн Хандама абгай, Баяндунай Ядамай Энхэбат гэгшэдтэй хөөрэлдэхэдэмни, «Алтаргана» наадан олон улсын шэнжэтэй болоо, алиш нютагай буряадууд уулзажа, танилсажа, мартагдаһан дуу хүгжэмөө, ёһо заншалаа һэргээжэ байхамнай хамагын шухала, түрэ засагнай бидэндэ анхарал хандуулна, туһална, залуушуулай буряад дуугаа дуулажа, ёохордожо байхадань хүхинэбди, сэдьхэлээ хананабди гэжэ хөөрэбэд.

Үшөө ямар юумэн намайе гайхуулааб гэхэдэ, Монгол ороной жаахан үхибүүд хүүгэдэй сэсэрлигтэ түрын (гүрэнэй) дуу дуулажа һурадаг байна. Гурбатай Хонгор, табатай Пүрэвдорж, зургаатайнууд Марал, Ану үхибүүд зүрхэндөө альгаа асараад, ёһолон зогсожо «Хайрата Монголоо мандуулая!» гээд түрын дуу дуулахадань, хөөршөөжэ ханашагүй байгаа бэлэй. Хүүгэдэй сэсэрлигтэ үхибүүдые түрын дуу дуулажа һургана, Монгол ороной түрын туг тухай хөөрэнэ, Эхэ орондоо дуратайгаар хүмүүжүүлдэг байна. Молор һайхан Монгол ороноор аяншалаад, сэдьхэлдээ тон ехэ урма зориг олоод, бэедээ тон ехэ хүсэ шадал абаад, үшөө дахяад Монгол ороной ондоо аймагуудаар аяншалһайб гэһэн бодол үрэ зүрхэндөө хадагалан орон нютагаа бусаа бэлэйб.

Намжилма БАЛЬЖИНИМАЕВА.