ТИМУР ГОМБОЖАПОВ: «ЗОХЁОХЫ АЖАЛАА ЭРШЭДҮҮЛХЫЕМ «АЛТАРГАНА» УЯЛГАЛАА...»

Һаяхан Үндэһэтэнэй номой санда үнгэргэгдэһэн «Буря ад хэлэнэй долоон хоногой» нэгэ үдэртэ Монголдо энэ зун үнгэрһэн «Алтаргана» гэһэн уласхоорондын фе стиваль-нааданда Хитадһаа, Монголһоо поэзеэр конкурсдо хабаадаһан яруу найруулагшадай дунда илаһан, 3-дахи һууриин хүрэл медальда хүртэһэн, мэдээжэ болоһон Ти мур Гомбожаповтай (Бэшүүрэй аймагай Гутай) энэ сангай искусствын болон хүгжэмтэ литературын таһаг соо һонин уулзалга болобо. Улаан-Үдын медицинскэ колледжын оюутад (буряад хэлэнэй багша Виктория Валерьевна Цзю) ерэжэ, бэлигтэй поэдэй хөөрөө, уншаһан шүлэгүүдыень шагнаба, шэнэ номтойнь танилсаба.

Россиин Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, буряад по эзеэр республиканска конкур сын лауреат, «Тэнгэриин нохойн дуун», шэнэ «Угай шүлэгүүд» (Соёлой министерствын кон курсын грантаар 1000 хэһэгээр хэблэгдэһэн) шүлэгүүдэй, но муудай автор Зэдын айма гай Белоозерскдо түрэһэнөө, түрэлһөө түрэл болоһон Гу тайдаа өөдөө болоһоноо, багаханһаа шүлэгүүдые бэшэхэ дуратай байһанаа, дархан со лотой Бата эсэгынгээ, энхэргы һайхан сэдьхэлтэй Дыдма эжын гээ хүсэлые хүсэлдүүлһэнээ, бэлигыень үргэһэн Люба хани нүхэр тухайгаа хөөрэжэ, уран шүлэгүүдээрээ уяруулба:

Абынгаа дуулаһан дуу

Аянгатуулан татахадаа,

Уулзаад тараһандал,

Уярнал зүрхэмни…

Адуунай уралаар

Амсан удаахан

Гутайнгаа булагһаа

Гудамхин уунаб —

Абынгаа сэдьхэлэй

Аршаанһаань хүртөөл

гүб,

Адуундань, дуундань

Анхаран дашуураа гүб…

— Буряад драмын театрта тайзанай хүдэлмэришэнөөр ажаллахадаа, поэт, мэдээжэ артист Чингис Цыренович Гу руевта, һүүлдэнь нютагайнгаа алдарта поэт Цырен-Дондог Хамаевич Хамаевта шүлэгүүдээ харуулааб, һүүлдэнь на майе өөрынь хүбүүн шэнгеэр дэмжэһэн бэлигтэй поэдүүд Булад Намдакович Жанчи повта, Цырендулма Цыренов на Дондогойдо шүлэгүүдээ шалгуулжа, заһуулжа, эршэ хүсэ нэмэжэ, уран шүлэгүүдээ «Буряад үнэндөө», «Байгалдаа» гаргажа эхилээ, баярлаа бэ лэйб. Тиин Зүүн Сибириин со ёлой институдай фольклорно факультедтэ һурааб, удаань Залуу уран зохёолшодой 15- дахи конференцидэ, һүүлдэнь Абаканда болоһон Уран зохё олшодой семинарта хабаадааб, Буряадай Уран зохёолшодой холбооной (түрүүлэгшэнь Баир Дугаров) дэргэдэ залуушуултай ажаллаха литературна консуль тантаар ажаллааб. Тиигээд хаанашье хүдэлхэдөө, хаанашье ябахадаа, үдэр, һүнигүй гэхээр, ходол шүлэгүүдээ бэшэжэл, бэшэжэл байдаг байгааб. Ти игээд түрүүшым ном юундэ тиимэ нэрэтэйб гэхэдэ, Бүртэ шоно гарбалтай буряад-мон голшууд хадаа шоноёо «тэн гэриин нохой» гэжэ нэрлэдэг байгаа бшуу. Соёлой институдта һурахадаа, республикынгаа, буряад зонойнгоо түрүү зондо, бэрхэ багшанарта заалгааб, нэрлэбэл, ВАРК-ын ударидагшад Д-Н.Д. Дугаров, Б. Д. Баяртуев, ВСГАКИ-гай профессор, искус ство шэнжэлэлгын доктор Д. С. Дугаров, бусад уран бэлигтэндэ һуража, угайнгаа түүхэ, ёһо зан шалнуудаар һонирхооб, эдэм най шүлэгүүдтэмни һайн үрэ нүлөө үзүүлээ гэжэ сэгнэнэб. Харин «Алтарганада» илагшадай тоодо ороһомни, уран зохёол бэшэлгэдэмни дали ургуулаа гэжэ һананаб, тиигэжэ сэгнэнэб. Тиимэһээ энэ зохёохы ажалаа бүри саашань эршэдүүлхыем, абьяас бэлигээ арад зондоо зорюулхыем уялгалба гэжэ ойлгоном. Саашадаа ерээдүйн поэдүүдые, уран зураашадые, журналистнуудые түрэл Гутай нютагайнгаа дэргэдэхи «Мүнгэн хуһад» гэжэ гоё байгаалитай газартаа зундаа хүмүүжүүлхэ, «мастер-классай» хэшээлнүүдые нүхэдөөрөө бүтээхэ һанаан, түсэб зохёогдонхой,-гэжэ ехэ һонёор хөөрэһэн автор, «Ал тарганын» лауреат һайн хараа бодолтой, түсэбтэй гэжэ ойлго бобди, нютагаархидайнь амар шалга шагнабабди.

Медколледжын оюутан Вя чеслав Бахалханов уянгата шүлэгынь уншаба. Эстрадна дуушан, нютагайнь хүгжэм зо хёодог басаган, гитара дээрэ на ададаг Аюрика Доржиева «Юун дэб даа, дураяа нюунабши» гэһэн дууень, харин Бэшүүрһээ гарбалтай Дулма Бимбаева «Бэшүүр нютаг» гэһэн дууень гоёор дуулалдаба. Бэшүүрэй нютаг зоной эблэлэй зүгһөө Ким Султумов багша Вера Дан зановна нүхэртэеэ, композитор Цырен Шойжонимаев, уулзал гыень хүтэлһэн, Үндэһэтэнэй номой сангай ахамад библио текарь Рыгзема Батомункуева, «Алтарганын» мүнгэн медалиин лауреат, Хангаловай нэрэмжэтэ Түүхын музейн директорэй ор логшо Баир Гомбоев, би «Буряад үнэн» Хэблэлэйнгээ байшангай зүгһөө Бэшүүрэй суута поэдүүд болохо Дондог Улзытуевай, Цырен-Дондог Хамаевай зохё охы харгы зам үргэлжэлүүлжэ ябаһан бэрхэ поэдые хани ха луунаар амаршалбабди, тии гээд бидэ анхан Тимурай ара дай түүхэ домогтой холбоо той шүлэгүүдыень концертдээ хэрэглэһэн хадаа Дымбрылов тэнэй гэр бүлын дуулалдадаг «Дуунуудни» гэһэн дууень (үг. Т. Гомбожаповай, хүгж. Б. Хама евай) бэлэг болгон барибабди. Уулзалгын түгэсхэлдэ нүхэдынь үгэ хэлэбэ, тиихэдэ тус библио текын дэргэдэ байгуулагдаһан «Аза хүсэл» гэһэн фольклорно ансамблиинхид (В.О. Бабкино ва) олон урданай дуунуудые зохидоор дуулаба. «Наян На ваа дурдалга» гэһэн арадай түүхэдэ үндэһэлһэн шүлэгэйнь мүрнүүдээр энэ хөөрөөгөө түгэсхэнэб, зохёохы амжалта авторта хүсэнэб:

…Наян Наваа нютагынь

Аяар холош юм һаань,

Танилхан арюун

хангалынь

Талын сэсэгүүд

соо үндэнэб,

Алтан мүнгэн утаһыень

Арадай дуунууд соо

сэдьхэнэб…