Монголой буряад – мүрысөөнэй манлайда

Бүгэдэ буряад арадай «Алтаргана-2008» һайндэр Эрхүү хотодо үнгэрһэн амаралтын үдэрнүүдтэ түгэсэбэ. Ангарын эрьедэ бууһан 3 мянга 800 гаран хүнүүдэй 10−15 процентнь тамиршад байшоо. Юуб гэхэдэ, ямар буряадай һайндэр «Эрын гурбан нааданай» бүридэлдэ ородог бүхэ барилдаан, һур харбалга, мори урилдаан гэһэн арадай дуратай спортын зүйлнүүдгүй үнгэрхэб даа. Мүн тиихэдэ спортын программада буряад шатар оруулагдаа.

Шатар наадан «Труд» гэһэн спортын ордон соо эмхидхээ. Эгээл томо спортынгоо байра шатаршадта үгэһэниинь һайшаалтай. 56 эрэшүүл болон 32 эмэгтэйшүүл 9 турта швейцариин гуримаар эрхимүүдэй эрхимүүдые элирүүлбэ. Классическа шатар наадажа, үндэр нэрэ солотой болоһон тамиршад олон байба. Буряад Республикада түрүүшын уласхоорондын гроссмейстер Антон Шомоев, уласхоорондын мастернууд Денис Абашеев, Инна Ивахинова, ФИДЕ-гэй мастер Чингис Бальжиев гэгшэдые нэрлэхээр.

Эрэшүүлэй дунда һүүлшын тур болотор шанга тулалдаан бодобо. Абажа боломоор 9 очкогой 7,5-нь абаһан Забайкалиин хизаарай Агын тойрогой Дулдарга тосхоной Арсалан Барлаков олониие гайхуулан түрүүлжэ гараба. Забайкалиин хизаарай үшөө нэгэ түлөөлэгшэ, Агинск һууринай Денис Абашеев 7 очко абажа, хоёрдохи һуури эзэлээ. Буряад Республикые түлөөлһэн Олег Бадмацыренов гурбадахи һуурида гараба. Тэрэ гурбан шанга шатаршадтай, тэрэ тоодо Антон Шомоевтой тулалдажа, тэдээнһээнь уридшалаа. Харин Антон оройдоол 6-дахи һуури эзэлбэ.

Эхэнэрнүүдэй дунда түрүүшын дүрбэн һуури Буряадаймнай түлөөлэгшэдтэ хүртөө. Эндэ Инна Ивахинова 8 очко абажа, чемпион болоо. Тэрэ 0,5 очкогоор Сэлэнгын аймагай Анастасия Ручниковае болон Надя эгэшэеэ хүсэжэ шадаа. Дүрбэдэхи һуурида Северобайкальск хотын Елена Оршонова гараа. Эдэ бүгэдэ буряадай шатарай туг үшөө дээрэ үргэбэ гээшэ.

Мори урилдаа хараха дуратайшуул Черемушки ошохо аргатай байгаа. Эгээл эндэ Эрхүү хотоһоо 30 модо холо мүрысөөн үнгэргэгдөө. Сугларагшад бүхыгөөрөө мори урилдаа хараха һанаа бодолоо хүсэд дүүргээ. Юуб гэхэдэ, нааданай программада аяар 16 урилдаа эмхидхэгшэд дурадхаа. Манай Сергей Пляскин, Илья Барлуков гэгшэд түрүүлжэ гараа. Аяар 8 урилдаанда Забайкалиин хизаарай түлеөлэгшэд нэгэдэхи һууринуудые эзэлээ. Харин нааданай гол шан 4000 метртэ табигдаа. Эндэ Эрхүүгэй можын Виктор Измайлов түрүү һуурида гаража шадаа.

Мори урилдаанда манай республикын түлөөлэгшэдэй шүүхэ арга боломжо бага байбал, hyp харбагшадта ехэтэ найдал байгаа. Уридшалан хэлээ haa, найдалнай бэелбэгүй

һуршад эмхидхэгшэдэ баяртай байха ёһотой. Ушар гэхэдэ, дүнгүүдые тэрэ 40 болон 30 метртэ үгөө. Захааминай аймагай мэдээжэ Баяр Соктоев 40 метртэ 31 очко оноод, чемпионой нэрэ зэргэдэ хүртөө. Мүн Зинаида Халудорова 30 метртэ мүнгэн медаляар шагнагдаа. Бусад 10 шангай һууринуудые Агын харбагшад эзэлбэ.

Мүн Агаһаа ерэһэн hyp номшод мэргэн байһанаа абсолютна мүрысөөндэ гэршэлээ. Финалда ороһон 4 түлөөлэгшэдэй 3-ниинь Агын байшоо. Баргажанай аймагай Вадим Дампилрв Буряадай hyp харбалгын

һургуули ори гансаараа хамгаалха болоо. Тэрэ шангай гурбадахи һуури эзэлжэ, баярай үгэнүүдтэ хүртэхэ ёһотой. Дугар Гармажапов «Алтарганын» абсолютна чемпионой нэрэ зэргэдэ хүртөө. Урдахи «Алтарганын» нааданда Дугар Гармажапов мүн лэ абсолютна мүрысөөнэй финалда гаража, 3-дахи һуури эзэлһэн байна. Мүнөөнэй найрта бүхы дээрээ 175 харбаашан хабаадаа.

Бүхэ барилдаан олоной анхарал татаа. Нэн түрүүн илагшад гурбан шэгнүүртэ элирүүлэгдэһэн байна. 60 килограмм хүрэтэр шэгнүүртэ финальна уулзалга оройдоол 20 секунда сoo үргэлжэлөө. Агын тойрогые

түлөөлһэн Батор Цыбиковтэ Мухар-Шэбэрэй аймагай уласхоорондын классай спортын мастер Жаргал Нимаевые нюргыень шоройдуулхада, энэ бага болзор хүрөөдхибэ.

75 килограмм хүрэтэр шэгнүүртэ Жаргал Нимаевай дүү Нима хүбүүн финалда Баргажанай Михаил Дамбиевтай уулзаа. Шадал, дүй дүршэл ехэтэй Михаил Дамбиев дабхар үгтэһэн сагта илалта туйлаа. Зэдын аймагай Бато Банзаракцаев гурбадахи һуурида гараһан байна.

75 килограммһаа үлүү шэгнүүртэ Агын бүхэ Мунко Мункожаргалов финалда Хурамхаанай аймагай Вениамин Гармаевые нюргыень шоройдуулаа.

Абсолютна чемпионой түлөө мүрысөөндэ 40 гаран бүхэшүүл тэмсэбэ.

Эрхүү можын захиргаан абарга бүхэдэ «ВАЗ-2107» түхэлэй автомашина табиһанаа мэдүүлбэ. Хэдэн car болоод лэ, барилдаашадай дүхэриг үсөөрнэ. Урданай нааданай абарга Зоригто Цырендондопов хэндэшье мэдэгдээгүй Усть-Ордын тойрогой Оһын Вильюс Багадаевта гэнтэ шүүгдэшэбэ. Харин тэрэнь финалда орохын түлөө уулзалгада Агын абарга Мунко Мункожаргаловта нюргаа шоройдуулба.

Монголой буряад, мэдээжэ барилдаашан Дондок Цогзолдорж хойно хойноһоонь манай буряад хүбүүдые илажа гараа. Финалда орохын түлөө уулзалгада Захааминай бухэ Ринчин Санжиев тэрээнтэй тэмсэбэгүй.

Иигэжэ хоёр 34 наһатай бүхэшүүл финалда гараба. Цогзолдорж Мунко Мункожаргалов хоёрто илагшые элирүүлхэнь табан минута хүртэбэгүй. Тиигэжэ дабхар car үгтөө. 10-аад минута үнгэрһэнэй удаа Мунко Мункожаргалов монголые үргөөд хаяха гээд, өөрөө түрүүн нюрган дээрээ унашаба. Июлиин 5-да 34 наһатай болоһон улсын начин Цогзолдорж 3-дахияа «Алтарганын» абарга боложо шадаба. Тэрэ 2002, 2004 онуудта иимэ ехэ амжалта туйлаһан байна.

— Ехэ баяртай байһанаа мэдүүлнэб. Олон шанга барилдаашад сооһоо түрүүлбэ гээшэб. Орос гүрэндэ түрүүшынхиеэ машина шүүгээб. Харин 2004 ондо абарга болоходомни, «Джип» автомашина намда эмхидхэгшэд үгөө һэн. Июлиин 11-дэ монголой «Их наадамда» хабаадахаб. Би эрхим 512 бүхэшүүлэй тоодо оролсооб, — гээд Цогзолдорж хөөрэнэ.

Удаадахи Улаан-Баатар хотодо үнгэрхэ «Алтарганын» һайндэртэ буряад хүбүүд, басагаднай үшөө үлүү дүнтэй байха бэзэ гэжэ найдая.


Борис БАЛДАНОВ,

Радна-Нима БАЗАРОВАЙ гэрэл зурагууд.